Historie

De Nieuwe Kring

Aan de uiterste oostgrens van het dorp Bergen Nh omzomen enkele huizen het weidegebied in het buurtschap Zanegeest waar in het voorjaar van 1916 de Nieuwe Kring werd opgericht door de literator Charles Wijnschenk Dom, de wiskundige/filosoof Talma, en de pianist/componist Jacob van Domselaer. Zij bewoonden de karakteristieke huizen aan de Natteweg, waar de schilder Henry ten Holt zijn verplaatsbaar atelier al eerder naar het weiland had laten overbrengen. Hun  ideologische aspiraties reikten verder dan kunst alleen, terwijl de wereld in brand stond kwam een nieuw Walden tot stand met de boerderijtjes van Claes Noorduyn en Piet Dekker aan het Zakedijkje.

Hier beleefde de Nieuwe Kring een zeer bewogen en bloeiende periode in de kunst en cultuurgeschiedenis van Bergen, waaraan bekende schilders, dichters en filosofen deelnamen: Thé Lau, John Raedeker, Jaap Weijand, Matthhieu Wiegman, Pierre van Eyck, Tobie Goedewaagen. Over hun visie op kunst en cultuur discussieerden zij en gaven zij lezingen en over hun ideologieën schreven zij in een eigen tijdschrift. Het Journaal gaat over kunst als afspiegeling van waarheid, over mystiek en kunst, over realistische en reële kunst, over onvrede met verval van beschaving, over het verlangen naar een nieuwe maatschappij, over de twijfel aan vooruitgangsgeloof. De Nieuwe Kring was geen lang leven beschoren, al voor het eind van de eerste wereldoorlog viel zij ruziemakend uit elkaar.

Ref.        Wim Vroon, De Nieuwe Kring in Bergen Nh, filosofen en kunstenaars in Bergen 1916-1919, Kranenburg Cahier nr. 17, mei 2006.


Zanegeest

Zanegeest is de laatste buurtschap, van waaruit het huidige Bergen is ontstaan, die nog vaak wordt geduid als een eigen plaats ook al ligt het tegenwoordig helemaal vast aan het dorp. Tot halverwege de twintigste eeuw werd ook Oostdorp nog vaak als buurtschap geduid, maar na de uitbreiding met het tuindorp is dit langzaam verdwenen. Zanegeest is nu een onderdeel van de wijk Saenegheest.

Zanegeest ontleent volgens velen zijn plaatsnaam aan het Mirakel van Bergen van 1421, waarbij (volgens de legende) tijdens de beruchte Sint-Elisabeth vloed de kerkinventaris van de verdronken kerk van Petten veilig aanspoelde en het zeewater dat in de kist was gedrongen later veranderd bleek te zijn in geronnen bloed.

De plek waar de inventaris aanspoelde heet sindsdien Sacramentsdijk (nu Zakedijkje) en er werd een kapel gebouwd die echter in de Tachtigjarige Oorlog is verwoest. Toch werd er tot midden 1960 in mei een stille tocht georganiseerd om dit wonder te gedenken. Dit gebruik is begin 21ste eeuw weer nieuw leven ingeblazen.

De plaatsnaam zou afgeleid zijn van sanguis, sanctus of sanus. Echter in oude documenten is Zanegeest in andere vormen teruggevonden waardoor onder andere wordt gedacht dat de plaats óf verwijst naar een akker op een geestgrond van ene Zane, óf (waarschijnlijker) dat het eerste lid Zane als sane of sande moet worden gezien, wat betekent dat de plaatsnaam een hoger liggende zandafzetting is, die slibloos zou zijn.

Ref.     http://nl.wikipedia.org/wiki/Zanegeest

http://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/bol/plaats/75




Witte Boerderijtje

In 1996 kochten wij Zakedijkje 37, Pien omdat zij viel voor het witte boerderijtje, ik omdat ik haar beloofd had dat we ooit buiten zouden wonen én we nu eigenaar konden worden van maar liefst 1,2 ha eigen grond in Bergen. Samen met de architect Mart van Schijndel hebben we er een heerlijke woning van gemaakt, maar die verbouwing duurde alles bij elkaar een jaar zodat we kerst 1997 verhuisden. Daarna hebben we (vooral Pien) het erf aangepakt, in het weiland achter de woning samen met Landschap Noord-Holland twee poelen gegraven, op de plaats van een stal een atelier gebouwd, waar Pien inmiddels tientallen quilts heeft gemaakt, de carport en schuur verplaatst, op het dak van het atelier liggen eenentwintig zonnepanelen die per jaar ongeveer 2 MWh stroom opwekken. Zo is het witte boerderijtje een klein landgoed geworden dat wij, met een knipoog naar de buurtschap en zijn historie, SANEGEEST (gezonde geest) hebben gedoopt.


Zon op Zakedijkje

Natuurlijk deden we mee aan een zon-energieactie bij ECN, ik had immers zelf jaren gewerkt aan de ontwikkeling van zonnecellen. We bestelden zonnepanelen voor ons dak aan de voorzijde dat pal op het zuiden ligt. Aan weerszijde van de dakkapel, onder de zonneboiler was plaats voor twee trappetjes zonnepanelen. Op veel stolpboerderijen zie je van die trappetjes op het dak, gemaakt van riet op de pannen, maar we moesten wel vergunning aanvragen en die kwam niet af.

Ik belde de gemeente en de betreffende ambtenaar zei niet dat hij het lelijk vond maar hij dacht dat de panelen de zon zouden spiegelen naar de huizen aan de overkant van de straat. Ik kon hem geruststellen: er zijn geen huizen tegenover ons en zonnepanelen spiegelen niet, ze moeten zonlicht zoveel mogelijk opvangen en omzetten in elektrische stroom, daarom zijn ze donkerblauw bijna zwart.

Later hebben we de zonnepanelen toch maar naar het dak van het atelier achter ons huis verplaatst. Aan de voorkant vonden de meeste mensen de zonnepanelen lelijk en eerlijk gezegd wij ook.

Bovendien konden er op het atelier nog meer panelen, zodat wij overdag meer stroom genereren dan we nodig hebben. De extra stroom leveren we aan het lichtnet en dan draait onze meter terug. Zo zijn we een kleine elektriciteitsproducent in Noord-Holland, maar als het donker wordt gebruiken we gewoon de stroom van het lichtnet.

Op een goede dag kwam er iemand van de NUON aan de deur die onze meterkast wilde controleren want ze dachten dat wij illegaal stroom aftappen. Toen Pien hem de zonnepanelen wees zei hij: “verbazend”, en zij: “toch gewoon gezond verstand?”

Quilts van Sanegeest




Landschap Noord-Holland


Wat doen we met ons weiland? Dat is de vraag en niet alleen voor Sanegeest want na de varkens en de kippen gaan ook de koeien op stal. 
Uit zomervakanties vroeger in Schoorl herinner ik mij klaprozen en korenbloemen, maar de eerste zomer bloeide bij ons alleen gras en zuring. Op een vroege ochtend zag ik de vos met zijn rode vacht kruipen tussen de rode zuring. Ik had nog nooit een vos in het wild gezien en maakte Pien wakker. Haar had ik beloofd dat we ooit buiten zouden wonen, nu was het bewijs geleverd. De vos holde verschrikt weg, dook in de sloot en verdween aan de overkant, ik wist niet dat vossen zo goed kunnen zwemmen.
We lieten het gras maaien maar niemand was geïnteresseerd in ons hooi, afvoeren was duur, dus sloegen we het op in een hoek achter de struiken, op den duur werd dat toch een hele berg die ook nog ging broeien. We haalden Landschap Noord-Holland erbij die een mooi plan maakte van poelen, plas-dras, enkele wilgen en essen. Toen men bezig was de tweede poel te graven legden gemeente-ambtenaren het werk stil, wij hadden geen vergunning en zouden die ook nooit krijgen want dit was beschermd weidegebied. Ik protesteerde, verwees naar Landschap Noord-Holland, sinds wanneer mogen er geen poelen in een weiland? Wij kochten een koe en zetten die midden in de wei, een kunstkoe die we niet hoeven te melken en die geen vlaaien geeft, maar zij graast ook niet.
Toen leerde Pien via haar koor Hans Groeneveld kennen die vroeg of zijn lammeren mochten
grazen op onze wei. Het zijn Drentse heideschapen met ruige grijsbruine vacht en mooie gekrulde horens en wij hoeven niet meer te maaien.
De poelen zijn een feest niet alleen voor water- en weidevogels, kikkers en padden, vooral voor
de kleinkinderen die er in zwemmen en spelen en met schepnetjes hun aquarium vullen met een krioelende fauna. Na enkele jaren hebben we Landschap Noord-Holland er weer bijgehaald want de poelen groeiden dicht met struiken en bomen. Ja, zeiden ze, als je niets doet verbost ons hele land en ze zetten de zaag er in. Maar is het niet inconsequent om tegen het kappen van het regenwoud te zijn en in 't Noord-Hollands landschap de verbossing tegen te gaan?

Hoeveel grond heeft een mens nodig?


Tolstoy was een groot schrijver én een groot grondbezitter. Een van zijn verhalen gaat over de
vraag hoeveel grond wij mensen werkelijk nodig hebben en zijn antwoord is welbekend: niet meer 
dan de omvang van de kist waarin wij begraven worden. Voor de doden is dat ook genoeg, maar je 
zou toch denken dat levende mensen gebaat zijn bij wat meer ruimte.
Hoeveel grond is er voor iedereen? Op aarde hebben we volgens de Wereldvoedselorganisatie in 
totaal 50 miljoen km2 bruikbare grond, dus 5 miljard ha. De wereldbevolking bereikt zo tegen 2050 
zijn maximum met 9 tot 10 miljard mensen. Dit betekent dus dat er ongeveer 0,5 ha bruikbare grond 
beschikbaar zal zijn voor iedereen.
Sanegeest is 1,2 ha en hiervan is maar een klein gedeelte, minder dan 200 m2, in gebruik als
moestuin en wij kunnen met z'n tweeën de oogst al niet op. Van oud-minister Mansholt wordt
gezegd dat hij na de oorlog alle grond wilde onteigenen en per huishouden 1 ha in bruikleen wilde 
geven zodat iedereen voor zichzelf kon zorgen.
Conclusies: er is op aarde meer dan genoeg grond zodat niemand honger hoeft te lijden en als we 
het maar een beetje gelijk zouden verdelen, zoals in een grote familie, dan is er voor elke twee 
wereldburgers een Sanegeest.

Nieuwe muziek


Hoe oud zal de piano zijn, drie honderd jaar? Toch is het in de twintigste eeuw gelukt uit dit oude 
instrument nog weer hele nieuwe muziek te halen. Eerst was het de Bergense componist, Jakob 
van Domselaer, lid van de Nieuwe Kring, die uitvoerig experimenteerde met zijn composities voor
piano.


Nog belangrijker was zijn rol als docent van Simeon ten Holt, die in de jaren zeventig en tachtig 
revolutionaire composities voor vier piano's creëerde welke hem wereld beroemd hebben gemaakt.



In Bergen worden regelmatig concerten gegeven van zijn muziek en hoewel de belangstelling voor 
de Werkgroep Nieuwe Muziek o.l.v. Simeon ten Holt te wensen overliet, zijn de festivals onder zijn 
naam altijd uitverkocht.

Een hele andere vorm van nieuwe muziek wordt verzorgd door jonge solisten, wonderkinderen, die 
van over de hele wereld naar de Ruïnekerk in Bergen komen voor de International Holland Music 
Sessions.


Bergen staat bekend als kunstenaarsdorp, eerst waren het de schilders van de Bergense School en 
de drie grote vaderlandse dichters: Gorter, Roland Holst en Lucebert, maar thans is het vooral de 
nieuwe muziek, die maakt dit kunstenaarsdorp absoluut uniek.

Honderd jaar de eersten


Voor Nederlandse literatuur en voor kunst- en kinderboeken moet je bij Eerste Bergensche
Boekhandel zijn, waar Thomas en Karien een prachtige voorraad hebben en altijd klaar staan
voor advies. Ook verzorgen zij in het Kunstenaars Centrum Bergen (KCB) literaire avonden met
schrijvers uit het hele land, boeiende bijeenkomsten die altijd uitverkocht zijn. In 2010 bestond de 
Eerste Bergensche honderd jaar en dat werd natuurlijk gevierd met een boek prachtige foto's van
Bergen honderd jaar geleden en met een bijzondere literaire avond van acht tot elf uur in het KCB 
met iedere zeven minuten een andere Bergense schrijver die voorlas uit eigen werk. Ik had het 
voorrecht ook mee te mogen doen met Kerngeleerden en met Het meervoud van Pet.

Kerngeleerden

Plotseling ging het alarm af en iedereen bleef stokstijf staan, mannen in witte pakken liepen voor 
de poortjes langs naar de plek waar een zwaailicht brandde en namen een verbouwereerde Roger 
m
ee naar binnen. Het alarm ging weer uit en wij schuifelden in lange rijen naar buiten. In de bus 
hoorde ik dat dit niet de eerste keer was dat Roger het alarm liet afgaan.
Roger deed onderzoek op het Plutoniumlab van het instituut waar ik als jonge onderzoeker werkte. 
Hij stond bekend om zijn grote kennis en om zijn grove nalatigheid. Nadat de mannen in witte 
pakken hem mee naar binnen hadden genomen, had hij zijn kleren een voor een uit moeten trekken 
maar daarop werd geen enkele radioactieve besmetting gemeten. Toch ging het alarm af toen hij 
in zijn ondergoed voor de monitor stond, dus moest hij dat ook nog inleveren maar wederom werd 
geen besmetting geconstateerd. Toen Roger naakt voor de controleurs stond en zij met de monitor 
over lichaam streken constateerden ze dat zijn penis radioactief was. Hij had na zijn werk in het 
Plutoniumlaboratorium zich niet gemeten en zijn handen niet gewassen, kennelijk zat daar een 
radioactieve besmetting op. Hij was naar de WC gegaan en had na het plassen wel zijn handen 
gewassen, maar toen was zijn penis al besmet.
Kerngeleerden moeten altijd hun handen wassen, niet alleen na maar ook voor het plassen.

Het meervoud van Pet

Op een donkere novemberavond in 2001 viel de stroom uit in de Noordkop en ook de kernreactor 
in Petten viel stil want het is een researchreactor en geen kerncentrale, hij levert geen stroom maar 
heeft stroom nodig voor de koeling van de 50 MW warmte in de reactor. Die avond werkte echter 
het nood-koelsysteem niet. Er is natuurlijk een extra nood-koelsysteem dat bestaat uit convectie-
koeling waardoor koud water door de reactorkern stroomt wat de operators twintig minuten de 
tijd geeft nog ander nood-koelsysteem aan de praat te krijgen. Daarvoor moeten de operators een 
klep open zetten maar in de controlekamer was het donker, dus de operator kon niet goed zien 
wat hij deed en de zaklantaarn was niet op zijn plak want die had een collega zojuist geleend voor 
een klusje onder zijn auto. Op goed geluk zette de operator de klep van de convectie-koeling in
een stand waarvan hij dacht dat die klep dan open stond en ging weer naar zijn plek achter het 
bedieningspaneel. Gelukkig duurde de stroomstoring niet lang, maar toen het licht weer aanging 
ontdekte de operator dat hij de klep van de convectie-koeling niet open maar dicht had gezet. Had 
de stroomstoring langer geduurd dan was er in Petten een ramp gebeurd.
Toen ik hiervan enkele maanden later hoorde, want ze dachten dit incident voor mij geheim te
kunnen houden, wist ik dat ik niet langer in kon staan voor het veilig bedrijven van de reactor en 
dus heb ik functie als directeur ECN neergelegd.

Na afloop van deze bijzondere literaire avond togen we met z'n allen van het KCB naar de Pilaren 
om te toasten op Thomas en Karien. Zij werd al twee keer genomineerd voor de prijs van de beste 
boekhandelaar van Nederland, maar voor Bergenaren zijn Thomas en Karien al honderd jaar de 
eersten.


De Iep

Onze monumentale iep werd ziek, hoewel of misschien wel juist omdat, hij ieder jaar een injectie kreeg tegen de iepziekte. Gelukkig kon Hans Groeneveld van onze iep een prachtig monument maken.

Rotvos.nl

Toen we hier kwamen wonen werden we gewekt door de haan van de buren en liepen er soms kippen op straat. Nadat de poelen waren gegraven achterin het weiland hadden we ons eigen zwanenwater waar vader en moeder zwaan jaarlijks een nest uitbroedden. Nu wordt ons weiland nog maar een keer per jaar in de zomer gemaaid, toch zijn de grutto, de kieviet en de fazant langzaam maar zeker verdwenen, net als de kippen en het echtpaar zwaan. Toen wij hier kwamen wonen was ook de vos net terug in de duinen. Die laat op ons weiland, als dank voor het aangenaam verpozen, slechts lege schalen en vogelveren, afgekloven. Nu horen we 's morgens af en toe schoten heel vroeg en in de verte, wordt er gejaagd op de vos? (zie ook: www.rotvos.nl) Hier heeft de vos geen andere natuurlijke vijand dan de jager.

Schiereiland

Wie door de poort van Sanegeest gaat komt op een eiland, aan weerskanten een sloot die zowel links als rechts na zo'n vijfentwintig meter de hoek om gaat naar het noorden en uitloopt op de tocht, de noordelijke grens. Zo is Sanegeest een prachtige plek om te wonen, met water rondom, veilig zonder hoge hekken of schuttingen en een vrij uitzicht over het Noord-Hollands landschap. Sanegeest is echter geen eiland maar een schiereiland: wie de poort uitgaat stapt Bergen binnen met alles wat Bergen te bieden heeft.

Schooltuinen

Schooltuinen op Sanegeest

Vrijdag 20 april 2012 is het feest, dan opent de poort van Sanegeest voor groep 6 van de
Lucebertschool en de Matthieu Wiegmanschool die vanaf 9 uur beginnen met hun eigen
schooltuinles door de Biobus en met steun van de Gemeente Bergen.





Stichting Sanegeest

Doelstelling van de Stichting Sanegeest is een bijdrage te leveren aan duurzame ontwikkeling en wel door middel van onderzoek, onderwijs, ontwikkeling en openbaarmaking het evenwicht te bevorderen tussen ecologische, economische, culturele en sociale belangen in de directe omgeving en ook daarbuiten.

Moge de geest van Bergen blijvend waaien, de geest van Matthieu Wiegman, de geest van Lucebert, de geest van Simon ten Holt en Sanegeest van Pien Saris-Bertelsmann.